غده تیروئید نوعی غده پروانه ای شکل داخل گردن است که علاوه بر تولید هورمون تیروکسین، نقش زیادی در ضربان قلب و سوخت و ساز بدن ایفا می کند. این غده با ترشح هورمون ها به تنظیم متابولیسم بدن کمک می کند. در حقیقت هنگامی که غده تیروئید تحت تأثیر انواع بیماری ها قرار بگیرد، شاهد تغییرات غیر طبیعی در فعالیت های آن خواهیم بود. از همین رو در جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی اقدام به برداشتن تمام یا قسمتی از غده تیروئید می نمایند. به طور معمول به منظور درمان پرکاری تیروئید، سرطان تیروئید و بزرگ شدن غیر طبیعی تیروئید یا گواتر از جراحی تیروئید استفاده می کنند.بر همین اساس در این مقاله قصد داریم به ارائه توضیحاتی جامع پیرامون جراحی تیروئید خواهیم پرداخت. بنابراین تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی چیست؟
جراحی تیروئید نوعی روش جراحی است که با هدف برداشتن تمامی یا قسمتی از غده تیروئید انجام می شود. این جراحی قادر به درمان انواع بیماری های غده تیروئید مانند پرکاری تیروئید، گواتر چند ندولار، سرطان تیروئید و گواتر بزرگ می باشد. جراحی تیروئید روشی کم تهاجمی است که از طریق ایجاد برشی کوچک در قسمت جلوی گردن صورت می گیرد. پزشک جراح در طول جراحی به کمک لنزهای بزرگنمایی تمامی ساختارهای مرتبط با غده تیروئید را مورد بررسی قرار می دهد. آنگاه با توجه به مشکل بیمار، اقدام به برداشتن تمام یا قسمتی از غده تیروئید می نماید.
توجه داشته باشید که گاهی اوقات جراحی تیروئید، حذف غدد لنفاوی و ساختارهای وابسته به آن را شامل می شود.
جراحی تیروئید چگونه انجام می‌شود؟
پیش از بررسی مراحل عمل، باید بدانید نوع جراحی بسته به بیماری شما متفاوت است:
لوبکتومی (Lobectomy): فقط یکی از دو لوب (نیمه راست یا چپ) تیروئید برداشته می‌شود (برای گره‌های خوش‌خیم یک‌طرفه).
تیروئیدکتومی کامل (Total Thyroidectomy): کل غده تیروئید برداشته می‌شود (در موارد سرطان، گواتر بزرگ یا پرکاری شدید).
تیروئیدکتومی جزئی یا ساب توتال (Subtotal/Partial Thyroidectomy): فقط بخشی از تیروئید برداشته می‌شود و قسمت کوچکی از آن باقی می‌ماند.
قبل از شروع عمل، داروی بیهوشی به بیمار تزریق می‌شود تا در طول جراحی کاملا در خواب عميق باشد و هیچ دردی احساس نکند. جراح یک برش افقی کوچک (بین ۳ تا ۵ سانتی‌متر) در پایین گردن، دقیقا روی خطوط طبیعی پوست ایجاد می‌کند تا جای بخیه در آینده کمتر مشخص باشد. البته در روش های جدیدتر جراحی های آندوسکوپی یا رباتیک، ممکن است برش در ناحیه زیر بغل یا دهان ایجاد شود تا هیچ اسکاری روی گردن باقی نماند. جراح با دقت پوست، چربی زیرپوستی و عضلات ظریف گردن را کنار می‌زند تا به غده تیروئید برسد. در این مرحله، حساس ترین بخش کار جراح آغاز می‌شود: حفظ عصب های حنجره (کنترل کننده صدا) و غدد پاراتیروئید (تنظیم کننده های کلسیم بدن) که در مجاورت تیروئید قرار دارند.
احتمال فلج تارهای صوتی در عمل تیروئید چقدر است؟
کی از بزرگ‌ترین ترس‌های افرادی که باید تحت عمل جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی) قرار گیرند، آسیب به تارهای صوتی و تغییر صدا است. غده تیروئید در ناحیه جلوی گردن و در مجاورت عصب مهمی به نام عصب حنجره‌ای عود کننده (Recurrent Laryngeal Nerve) قرار دارد که وظیفه کنترل عضلات تارهای صوتی را بر عهده دارد.
بر اساس آمارهای پزشکی و مطالعات جهانی:
- احتمال فلج موقت تارهای صوتی: بین ۳ تا ۵ درصد (گاهی تا ۱۰ درصد در جراحی‌های بسیار سنگین مثل سرطان‌های پیشرفته تیروئید). در این حالت صدا می‌گیرد یا ضعیف می‌شود، اما عصب قطع نشده و ظرف چند هفته تا چند ماه (معمولاً بین ۶ هفته تا ۶ ماه) کاملاً ترمیم شده و صدا برمی‌گردد.
- احتمال فلج دائم تارهای صوتی: کمتر از ۱ درصد (حدود ۰.۵ تا ۱ درصد) در جراحی‌هایی که توسط جراحان باتجربه و فوق‌تخصص غدد انجام می‌شود. در این حالت نادر، عصب دچار صدمه جدی یا قطع شدگی دائم می‌شود.
علت تغییر صدا بعد از جراحی تیروئید چیست؟
همیشه تغییر صدا به معنای «فلج شدن» عصب نیست. گاهی صدا به دلایل زیر تغییر می‌کند که کاملا طبیعی است و برطرف می‌شود:
- قرار دادن لوله تنفسی (اینتوباسیون): در طول عمل جراحی برای تنفس بیمار از لوله استفاده می‌شود که ممکن است به طور موقت باعث تحریک یا ورم تارهای صوتی شود.
- التهاب و تورم بعد از عمل: بافت‌های اطراف محل جراحی در گردن متورم می‌شوند که روی عملکرد حنجره تاثیر می‌گذارد.
- كشیدگی خفیف عصب: گاهی جراح برای دسترسی به تیروئید ناچار است عصب را کمی جابه‌جا یا کشیده کند که باعث اختلال موقت در انتقال پیام‌های عصبی می‌شود.
چاقی بعد از جراحی تیروئید واقعیت دارد؟
یکی از رایج ترین دغدغه های افرادی که قرار است غده تیروئید خود را با جراحی بردارند (تیروئیدکتومی) یا این عمل را انجام داده‌اند، ترس از اضافه وزن و چاقی بعد از عمل است. بسیاری از بیماران نگرانند که با نبودن غده تیروئید، سوخت و ساز بدنشان افت کرده و کنترل وزن غیرممکن شود. این موضوع تا حدودی حقیقت دارد اما کاملا قابل کنترل و پیشگیری است. در واقع وقتی کل غده تیروئید برداشته می‌شود، بدن دیگر قادر به تولید هورمون‌های T3 و T4 نیست و به طور طبیعی سرعت متابولیسم کاهش می‌یابد.
مدتی طول می‌کشد تا پزشک دوز دقیق قرص جایگزین (لووتیروکسین) را برای بدن شما تنظیم کند. در این فاصله تنظیم، ممکن است علائم کم‌کاری تیروئید مانند خستگی، بی‌حالی و کندی متابولیسم رخ دهد که زمینه را برای افزایش وزن فراهم می‌کند.
قرص لووتیروکسین مانع چاقی می‌شود؟
بیمارانی که تیروئید خود را برمی‌دارند، باید تا پایان عمر از قرص لووتیروکسین (Levothyroxine) استفاده کنند. این دارو دقیقا همان هورمون های از دست رفته تیروئید را جایگزین می‌کند و دیگر دپار چاقی های غیر عادی نمیشوید.
عوارض بعد از جراحی تیروئید چیست؟
با وجود این که جراحی تیروئید از جمله عمل های کم تهاجمی و بی خطر می باشد، اما همانند سایر جراحی ها می تواند با عوارضی همراه باشد. بسیاری از این عوارض ناخواسته و خارج از اراده جراح صورت می گیرد. بهتر است بدانید که مهم ترین عارضه جراحی تیروئید، آسیب رساندن به عصب حنجره بیمار می باشد که می تواند با ضعیف شدن دائمی صدا همراه باشد. شایان ذکر است که در شرایط سرطان پیشرفته و بزرگی تیروئید، احتمال آسیب به عصب حنجره بسیار افزایش می یابد. مهم ترین عوارض عمل تیروئید شامل موارد زیر می باشد:
- کبودی و تورم
- • احساس درد در ناحیه گلو
- خونریزی که می تواند با اختلال تنفسی حاد همراه باشد.
- به غده پاراتیروئید آسیب وارد می شود و همین امر منجر به کم کاری غده پاراتیروئید و کاهش کلسیم در بدن خواهد شد.
- به عصب حنجره آسیب می رساند و همین مسئله به خشن شدن دائمی صدا و یا ضعیف شدن دائمی آن منجر می شود.
- احتمال ابتلا به عفونت وجود دارد. بهتر است بدانید در بسیاری موارد خطر چندانی بیمار را تهدید نمی کند و مصرف منظم آنتی بیوتیک ها عفونت را برطرف خواهد کرد.
مهم ترین نشانه های کاهش کلسیم بعد از جراحی تیروئید چیست؟
یکی از مهم ترین عوارض جراحی تیروئید، افت کلسیم و نیاز به مصرف مداوم کلسیم می باشد. کلسیم از مهم ترین مواد مغذی مورد نیاز بدن می باشد و کمبود آن موضوع کم اهمیتی محسوب نمی شود. به طور کلی مهم ترین نشانه های افت کلسیم بعد از جراحی تیروئید شامل کم اشتهایی، درد قفسه سینه، خشک شدن پوست، مشکل در بلعیدن، گرفتگی حنجره، بی حسی، گرفتگی ماهیچه ها و سوزش نوک انگشتان می باشد.
روش های جراحی سرطان تیروئید
همان طور که در ابتدای مقاله اشاره کردیم، جراحی تیروئید به منظور درمان سرطان تیروئید مورد استفاده قرار می گیرد. تمامی موارد مربوط به نوع جراحی، به شدت سرطان و مرحله آن بستگی دارد. برخی از مهم ترین روش های درمانی از قرار ذیل می باشد:
درمان ید رادیواکتیو
در این روش از طریق تزریق ماده رادیواکتیو اقدام به از بین بردن سلول های سرطانی می نمایند.
شیمی درمانی
در تمام طول شیمی درمانی از داروهای خاصی به منظور کشتن سلول های سرطانی استفاده می شود.
تیروئیدکتومی
تیروئیدکتومی یا جراحی تیروئید که با هدف برداشتن همه یا بخشی از غده تیروئید انجام می شود.
پرتو درمانی خارجی
در پرتو درمانی خارجی با استفاده از دستگاهی مخصوص، پرتوهای مستقیم را به طرف سلول های سرطانی هدایت می کنند و از این طریق اقدام به کشتن سلول های سرطانی می نمایند.
اقدامات قبل از جراحی تیروئید باید به چه شکل باشد؟
به طور کلی پیش از جراحی تیروئید می بایست خود را برای انجام آزمایشات و ارزیابی های مورد تجویز پزشک آماده کنید. این آزمایشات مشتمل بر تصویر اشعه ایکس از قفسه سینه، نمونه گیری خون و نوار قلب می باشد. در صورتی که به طور منظم از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی یا داروهای رقیق کننده خون نظیر آسپرین استفاده می کنید، بهتر است حداقل یک هفته پیش از جراحی مصرف این داروها را قطع نمایید. شب قبل از عمل از مصرف هرگونه مایعات خودداری کرده و سعی کنید به راحتی بخوابید.
توصیه های لازم بعد از جراحی تیروئید
بهتر است بعد از جراحی توصیه هایی را در دستور کار خود قرار دهید تا عوارض احتمالی جراحی تیروئید را به حداقل برسانید. از مهم ترین اقدامات بعد از جراحی تیروئید می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- در صورت هرگونه خستگی سعی کنید به مقدار کافی استراحت کنید.
- در زمان دراز کشیدن سر خود را به کمک دو یا سه بالش بالا نگه دارید.
- با خواب کافی و استراحت به تسریع روند بهبودی خود کمک کنید.
- پیاده روی روزانه را در برنامه خود قرار دهید. در پیاده روی های روزانه خود آهسته گام بردارید و تعداد قدم های خود را نسبت به روز قبل بیشتر کنید. راه رفتن به افزایش جریان خون شما کمک می کند و جلوی یبوست و سینه پهلو را می گیرد.
- حداقل تا سه هفته بعد از جراحی تیروئید از انجام فعالیت های سنگین ورزشی و بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.
- تا دو هفته بعد از جراحی تیروئید از عقب کشیدن گردن خود خودداری کنید.
