آشنایی با غذاهای مضر بعد از شیمی درمانی و عدم استفاده از آنها برای دریافت نتایج مطلوب از این روش درمان اهمیت ویژهای دارد. بیمارانی که به سرطان مبتلا هستند و دوره شیمی درمانی را طی میکنند باید به تغذیه بعد از شیمی درمانی و رژیم غذایی خود دقت داشته باشند و از غذاهای ممنوع بعد از شیمی درمانی استفاده نکنند. به طور مثال مصرف فست فودها، غذاهای چرب، گوشت قرمز و… در این دوره حساس درمان، باعث اختلال در روند بهبودی شده و مشکلات متعددی را به بار میآورند.
تاثیر شیمی درمانی بر تغذیه
در طول دوره شیمی درمانی فرد با احساساتی مانند تغییر حس چشایی و بویایی، حالت تهوع و استفراغ، کاهش اشتها، یبوست، اسهال، خستگی، افسردگی و… مواجه میشود که همه این موارد بر تغذیه فرد تاثیر میگذارند. در چنین دوره حساسی توصیه میشود که افراد بیشتر از غذاهای پرکالری و غذاهای حاوی پروتئین استفاده کنند و مقدار مصرف خامه، پنیر، شیر و تخم مرغ را در رژیم غذایی خود بیافزاید. افراد مبتلا به سرطان سینه که پروسه درمان را طی میکنند باید در رژیم غذایی خود تغییراتی را ایجاد کنند تا بدن آنها در مقابله با عوارض جانبی درمان مقاومت نشان داده و کم نیاورد. مصرف مواد غذایی حاوی کالری و پروتئین، برای سلامت بدن در این دوره اهمیت زیادی دارد؛ چراکه این غذاها توان بدن را برای مبارزه با عفونتها و عوارض جانبی افزایش داده و به تقویت سیستم ایمنی بدن و بهبود بافتهای آسیب دیده کمک زیادی میکنند.
مصرف چه غذاهایی بعد از شیمی درمانی مجاز است؟
همان اندازه که شناخت غذاهای مضر بعد از شیمی درمانی اهمیت دارد، آشنایی با غذاهای مفید بعد از شیمی درمانی نیز بسیار حائز اهمیت است. افرادی که دوره شیمی درمانی را پشت سر گذاشتهاند، باید در رژیم غذایی خود به یک سری نکات و بایدها و نبایدها توجه کنند تا به عوارض بعد از درمان یا بازگشت بیماری مواجه نشوند. این موارد معمولا بعد از انجام جراحی و جلسه های شیمی درمانی توسط بهترین جراح سینه به بیمار بیان میشود. از جمله غذاهای مجاز برای دوره بعد از شیمی درمانی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- انواع غذاهای کم چرب
- غذاهای خنک و سرد که بوی کمی دارند و باعث ایجاد حالت تهوع نمیشوند.
- مصرف روزانه وعدههای غذایی و میان وعدهها به طور کامل
- دریافت پروتئین و کالری کافی در طول روز
- مصرف کره بادام زمینی، تخم مرغ، مرغک گوشت قرمز بدون چربی و ماهی تازه
- مصرف انواع حبوبات و آجیل در طول روز
- مصرف آب و سایر مایعات به مقدار فراوان
- مصرف شیرینی، مربا و عسل طبیعی
- مصرف نوشیدنیهای پرکالری مانند شیک و اسموتی
- مصرف ماست، پنیر، سوپ و سیب زمینی پخته
- مصرف میوههایی مانند طالبی، زغال اخته، بلوبری، پرتقال
قبل از شیمی درمانی باید غذا یا داروی خاصی مصرف کنیم؟
قبل از شیمی درمانی نیازی به استفاده از داروهای خاص نیست و اگر بیمار به داروی خاصی نیاز پیدا کند، پزشک این موضوع را با او در میان میگذارد. در مورد مصرف غذا قبل از شیمی درمانی باید بگوییم که قبل از آغاز این دوره بهتر است، غذاها و خوراکیهایی را به رژیم غذایی خود اضافه کنید که پروتئین و کالری لازم برای بدن را به خوبی تامین کنند. غذاهای حاوی پروتئین مانند ماهی، تخم مرغ، آجیل، انواع حبوبات و… برای ترمیم بافتهای آسیب دیده بدن بسیار مناسب هستند و به حفظ سلامت سیستم ایمنی و رشد اندامهای آسیب دیده کمک زیادی میکنند. اگر بدن شما قبل از آغاز شیمی درمانی از پروتئین کافی برخوردار باشد بعد از این دوره یا در طول این دوره کمتر دچار آسیب میشود و روند بهبودی زودتر پیش میرود.
همچنین با توجه به خستگی، بیحالی و سایر عوارض ناشی از شیمی درمانی روی بیماران، بهتر است قبل از آغاز این روش درمان از منابع غذایی حاوی کربوهیدرات از جمله میوهها، سبزیجات تازه، لوبیا و غلات کامل استفاده کنید تا سوخت مورد نیاز برای فعالیتهای بدن و عملکرد مناسب اندامها به خوبی تامین شود.
👌 این مطلب هم برای شما مفید است: چکاپ بعد از درمان سرطان سینه
چه غذاهایی بعد از شیمی درمانی ممنوع است؟
دوره شیمی درمانی یک دوره حساس است که بدن را با تغییرات متعددی روبرو میکند. افرادی که به سرطان مبتلا هستند و تحت این روش درمان قرار میگیرند، باید در رژیم غذایی خود اصلاحاتی انجام دهند و بعد از شیمی درمانی یک سری محدودیتها در رژیم روزانه خود ایجاد کنند. مصرف یکسری غذاها بعد از شیمی درمانی اصلاً توصیه نمیشود؛ چرا که عوارض و مشکلات متعددی را برای فرد ایجاد میکند. از غذاهای مضر بعد از شیمی درمانی میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- این غذاها حاوی مواد افزودنی مضر از جمله نمک و چربی هستند و برای بیماران سرطانی اصلاً توصیه نمیشوند.
- به دلیل برخورداری از چربیهای اشباع و ترانس، برای دوره بعد از شیمی درمانی مضر محسوب میشوند.
- مصرف غذاهای پرچرب مانند محصولات لبنی پرچرب یا گوشت قرمز پرچرب برای بعد از شیمی درمانی مضر محسوب میشود.
- افرادی که در دوره بعد از شیمی درمانی به سر میبرند، نباید از نوشیدنیها و غذاهای حاوی قند از جمله نوشابه، آبنبات، شیرینی جات و… استفاده کنند.
- الکل و نوشیدنیهای الکلی از خطرناکترین نوشیدنیها برای دوران بعد از شیمی درمانی هستند و به هیچ عنوان توصیه نمیشوند.
- سس سویا یکی از خوردنیهای محبوب برای بسیاری از افراد است. اما متاسفانه مصرف آن برای افراد مبتلا به سرطان یا افرادی که دوره بعد از شیمی درمانی را سپری میکنند اصلاً توصیه نمیشود. چرا که این ماده غذایی، سدیم زیادی دارد و برای این افراد کاملاً خطرناک است.
- مصرف غذاهای کنسرو شده حتی سوپهای کنسرو شده به دلیل برخورداری از سدیم، برای بیماران سرطانی و افرادی که در دوره بعد از شیمی درمانی به سر میبرند به هیچ عنوان توصیه نمیشود.
- پنیر کاتیج جزو محصولات لبنی به شدت فرآوری شده است. به همین علت مصرف آن برای دوره بعد از شیمی درمانی مضر محسوب میشود. اگرچه مصرف لبنیات و پنیر برای دوره سرطان یا حتی بعد از شیمی درمانی ضرری ندارد. اما پنیرهای فرآوری شدهای مثل کاتیج به دلیل سدیم بالا بسیار خطرناک هستند.
مصرف غذاهای چرب بعد از شیمی درمانی چه عوارضی دارد؟
مصرف غذاهای چرب بعد از شیمی درمانی یا حتی در حالت عادی برای افراد معمولی اصلاً توصیه نمیشود. اما میزان خطر آن برای افراد مبتلا به سرطان یا افرادی که شیمی درمانی انجام دادهاند بسیار بیشتر است. به این علت که چربیها و روغن موجود در غذاهای پرچرب باعث آزاد شدن اسیدهای چرب ترانس در بدن میشود و این موضوع خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهد. این موضوع در مورد افرادی که در دوره بعد از شیمی درمانی به سر میبرند، باعث بازگشت بیماری میشود.
تا چند ساعت بعد از شیمی درمانی نباید غذا بخوریم؟
افرادی که تحت شیمی درمانی قرار میگیرند، معمولاً با عوارض این روش درمان از جمله کاهش اشتها مواجه میشوند و میل و رغبت آنها برای مصرف غذاها کاهش پیدا میکند. به طور کلی بعد از شیمی درمانی به مدت ۲ تا ۳ ساعت غذا نخورید. بعد از گذشت این مدت زمان، برای شروع تغذیه بهتر است از وعدههای غذایی سبک آغاز کنید. به طور مثال مصرف سوپهای سبک برای شروع تغذیه بعد از درمان انتخاب مناسبی است. در این دوره معمولا اشتهای افراد به طور چشمگیری کاهش پیدا میکند، بنابراین اصرار به پرخوری نکنید و با درک شرایط بیماری، حجم وعدههای غذایی را کاهش داده و به تعداد دفعات آن بیافزایید.
چه غذاهایی برای افزایش گلبولهای سفید بعد از شیمی درمانی مفیدند؟
بعد از شیمیدرمانی، تعداد گلبولهای سفید خون ممکن است کاهش یابد و باعث ضعف سیستم ایمنی و افزایش خطر عفونت شود. برای کمک به افزایش گلبولهای سفید و تقویت سیستم ایمنی، مصرف غذاهای سرشار از پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی توصیه میشود. از جمله این غذاها میتوان به:
- گوشت سفید و ماهی: مرغ، بوقلمون، ماهی سالمون و تون که منبع پروتئین و زینک هستند.
- تخممرغ: منبع پروتئین کامل و ویتامینهای گروه B.
- حبوبات: عدس، نخود و لوبیا که حاوی پروتئین و آهن هستند.
- سبزیجات سبز تیره: اسفناج، کلم بروکلی و جعفری که غنی از ویتامین C و فولات هستند.
- میوههای تازه: پرتقال، کیوی، توتفرنگی و انار که آنتیاکسیدان و ویتامین C بالایی دارند.
- مغزها و دانهها: بادام، گردو و تخم آفتابگردان که حاوی ویتامین E و سلنیوم هستند.
مصرف این غذاها بهصورت متعادل و مکرر میتواند به تقویت سیستم ایمنی، تولید گلبولهای سفید و کاهش خطر عفونت بعد از شیمی درمانی کمک کند. همچنین، توصیه میشود غذاها کاملا بهداشتی و تازه باشند تا بدن ضعیف بیمار در برابر عفونت محافظت شود.
خوردن گوشت یا لبنیات بعد از شیمی درمانی خوب است؟
خوردن گوشت و لبنیات بعد از شیمی درمانی مفید است، زیرا این گروههای غذایی منبع غنی از پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی هستند که به بازسازی بافتها، ترمیم سلولها و تقویت سیستم ایمنی کمک میکنند. گوشت و لبنیات بعد از شیمیدرمانی نه تنها ضرری ندارند، بلکه برای تقویت بدن و افزایش انرژی ضروری هستند، به شرط آن که روش پخت و کیفیت آنها مناسب باشد.
گوشت:
- گوشت سفید مانند مرغ و بوقلمون و ماهیهای کمچرب برای بیماران شیمیدرمانی بهترین انتخاب هستند.
- گوشت قرمز نیز قابل مصرف است، اما بهتر است کمچرب و به صورت پخته یا آبپز باشد تا هضم آن راحتتر باشد.
لبنیات:
- شیر، ماست، پنیر کمچرب و کشک منابع خوب پروتئین و کلسیم هستند.
- لبنیات به تقویت استخوانها و حفظ قدرت عضلانی کمک میکنند و مصرف آنها در روزهای بعد از شیمیدرمانی توصیه میشود.
سوالات متداول در مورد غذاهای بعد از شیمی درمانی
بعد از شیمی درمانی، بدن به شدت به مواد مغذی، ویتامینها و انرژی کافی برای بازسازی سلولها و تقویت سیستم ایمنی نیاز دارد. چون داروهای شیمی درمانی علاوه بر سلولهای سرطانی، ممکن است سلولهای سالم را هم تحت تاثیر قرار دهند، تغذیهی مناسب نقش بسیار مهمی در بهبود، افزایش انرژی و تحمل بهتر درمانها دارد.
بیمار بعد از شیمی درمانی میتواند غذاهای سرد یا ترش مصرف کند، اما این موضوع به وضعیت گوارش، دهان و معده بیمار بستگی دارد. شیمی درمانی میتواند باعث عوارضی مثل تهوع، استفراغ، زخم یا خشکی دهان، حساسیت دندانها و کاهش اشتها شود، بنابراین نوع و دمای غذا باید طوری انتخاب شود که باعث تحریک بیشتر نشود. بستنی، ماست، اسموتی و میوههای یخزده میتوانند تهوع و التهاب دهان را کاهش دهند. برای بیمارانی که احساس طعم بد یا تلخ بعد از شیمیدرمانی دارند، غذاهای سرد بهتر تحمل میشوند. میوههایی مانند پرتقال، توتفرنگی، لیمو یا آبمیوههای طبیعی ترش اشکالی ندارند، اما اگر بیمار زخم یا التهاب دهان دارد، مصرف آنها میتواند سوزش ایجاد کند.
بعد از شیمیدرمانی، خستگی و بیحالی یکی از شایعترین مشکلات بیماران است که به دلیل کاهش انرژی، کمخونی، ضعف سیستم ایمنی و اثرات جانبی داروها ایجاد میشود. برای رفع این خستگی، مصرف غذاهای مقوی، انرژیزا و سرشار از ویتامین و پروتئین توصیه میشود. گوشت سفید (مرغ، بوقلمون)، ماهی، تخممرغ و حبوبات که به بازسازی سلولها و افزایش قدرت عضلانی کمک میکنند.
برنج قهوهای، جو دوسر، نان سبوسدار و سیبزمینی که انرژی پایدار به بدن میدهند. پرتقال، کیوی، توتها، هویج و اسفناج که با ویتامینها و آنتیاکسیدانها خستگی را کاهش میدهند. بادام، گردو و تخم آفتابگردان که سرشار از چربیهای سالم و مواد معدنی هستند و انرژی بدن را تقویت میکنند. آب، سوپ، آبمیوه طبیعی و دمنوشهای ملایم برای حفظ آب و انرژی بدن بسیار مهم هستند.
